İnternette Ayak İzi
İnternette ayak izi nedir. internet güvenliği var mıdır internette nelere dikkat etmeliyiz. Bu günkü konumuzda bunları uzmanlarımız tarafından tartışacağız.
İnternet 90’lı yıllarda hayatımıza bir girdi pir girdi, öyle bir boyuta geldi internet öyle yaygınlaştı ki artık internetsiz bir hayat nasıldı kimse hatırlamıyor bile. Hayatı kolaylaştıran, istediğiniz bilgiyi anında size sunan bir ortam bu sanal internet. Ama öyle pekte gözüktüğü gibi, masum olmayabiliyor. Kimse bilmez duymaz diye yaptığınız bir yorum, yazdığınız bir yazı yıllar sonra bir iş başvurusunda karşınıza çıkabiliyor. Zira internete kaydolan hiçbir yazı, bilgi, fotoğraf asla silinemiyor. Birazdan telekomünikasyon internet daire başkanı Osman Nihat Şen bu konuda uyarılarını size aktaracak.
NTV bilim ve teknoloji servisi editör Noyan Ayan’da aramızda. Aslında internet kullanırken insanlar çok rahat davrana biliyorlar, sonrada başımıza iş açabiliyor.
Bunu birazda sosyal bir varlık olmamıza bağlıyorum ben. İnternet sayesinde daha önce olmadığı kadar geniş, renkli ve farklı ortamlarla tanışır hale geldik. Bizde sosyal varlık olarak tabiki orda kendimizi belli etmek isteriz. Bu tabiî ki başkalarının ifade diliyle teşhircilik sınırına kadar gelebiliyor ama genel tavır olarak ben bunu doğal karşılıyorum. İnsanın doğası gereği olarak bu kadar geniş ve farklı ortamda, hem tanıyoruz hem de kendimizi orada tanıtmaya çalışıyoruz. Bu anlaşılır bir şey ama birazda titiz olmakta fayda var. Öncelikle bizim için mahremliğin nerde başlayıp nerde bittiğini iyi bir karar vermek zorundayız.
Sayın Osman Nihat Şen size de sormak istiyorum. İnternetteki bu ayak izi meselesi neden bu kadar önemli ve internet kayıtları başımıza neden ve nasıl iş açabilir.
İnternet kayıtlarının başa sorun açması değil de, internetin sanal değil gerçek olduğunu düşünmemiz fikrini benimsememiz gerekiyor. Gerçek şu demek, internet hayatımızın bir parçası, ailemizin bir bireyi, ailemizin bir parçası hayatımızda bir bireyse internet bununda kendine göre teze kuralları olması gerekiyor. Buradan şöyle bir sonuç çıkıyor, siz internette yaptığınız işlemleri kayıt altına alındığını düşünerek, dikkatli olmanız gerekiyor. Burada kasıt aslında sorun çıkartmaktan daha önce, internetin sanal değil de hayatın bir parçası ve kurallı yaklaşılması gerekiyor. Buna da internetin güvenli kullanımı diyoruz. Elde etmek konusunda da şöyle bir benzetmemiz de var isterseniz onu da ifade edeyim. İnternet hava gibidir, hayatımızın önemli bir unsurudur. Kurallı kullanılan internet ise temiz hava gibidir.
Anladığımız kadarıyla internette geçmişinize dikkat edin diyorsunuz, temel uyarı bu. Peki internette arama motorunda adınızı yazdığınızda, sizinle ilgili çıkan bütün bilgiler sizin geçmişiniz ayak iziniz midir, yoksa gönderdiğiniz her e-posta da bu ize girer mi?
Şimdi öncelikle söylemem gerek soruyu çok güzel sordunuz. Ben veya her hangi bir kişi her hangi bir konferansa katıldığında, günümüz dünyasının veya tüm konferans etkinlikleri işte internet ortamında yayınlanıyor. Beni en yakınımdaki kişi örneğin annem veya babamın dahi bilmediği, hangi gün, hangi tarihte, nerede, hangi konuda konferans yapacağımı her hangi bir insan internetten görebiliyor. Normalde bunu insanlar nasıl bulunduğunu veya nasıl erişilebileceğini düşünmüyor. Bunu aslında ayak izi olarak görebilirsiniz yada az önce ifade ettiğim gibi ayak izinden de öte hayatın bir parçası olması itibariyle kurallı olması gerekiyor. Nasıl her saat yemek yemiyorum, nasıl her saat uyumuyorum. Hayattaki temel unsurlarda olduğu gibi dikkatli kullanmak gerekiyor. Bunu da aslında iz olarak düşünebilirsiniz.
Peki bunu nasıl kontrol edeceğiz, katıldığımız bir etkinliğin programı konuluyorsa internete bu bizim istemimiz dışında. Belli bir noktada çok fazla kısıtlama yaptığınız zaman, yasaklama engelleme anlamına da gelebilir. Böyle bir anlamada gelmeyecek şekilde ve özgürlüğümüzü kısıtlamayacak şekilde çok kısaca neye dikkat etmemiz lazım. Yani gönderdiğimiz e-postamı dikkat edeceğiz, yüklediğimiz fotoğrafa mı dikkat edeceğiz.
Aslında çözüme de bir miktar değindiniz. Geçtiğimiz şubat ayında Avrupa birliği internetin güvenli kullanımını kutladı. Sadece gönderdiğiniz e-postada, katıldığınız konferansta, yazdığını yazıda internette yazdığınız bütün yazı ve hareketlere dikkat etmek gerekiyor. Ne demek dikkat etmek? Bu sanal görülemez, kaydedilemez bir şey değil, hayatın vazgeçilmez bir unsuru çok geniş bir kitle tarafından da ulaşılabildiğinden dolayı. Ben söylediğim her şeyi, yazdığım her şeyi elimden geldiğince yani yazdığım şeyler sonunda beni bulabilir diye düşünmek gerek. Mesela tatile gittiğimi sosyal paylaşım sitesinde söylersem iyi niyetli veya kötü niyetli kişilerin bir süre tatilde olacağımı veya evimde olmayacağımı bilir. Buna dikkat etmek gerek, sansürle veya herhangi bir içeriğin engellemesi değil bu bilgilere dikkat edilerek konuşulması gerekiyor.
Osman Nihat Şen’e teşekkür ediyoruz. Noyan beyle devam ediyoruz. İnternette yazdığımız veya yüklediğimiz bir fotoğrafı silemiyor muyuz.
Evet silinmiyor olabilir ama asla da silinmiyor diyemeyiz. Aslında bu bilgiyi hangi platformda paylaşıyoruz bu önemli. Çünkü biz o yazıyı veya fotoğrafı teslim ediyoruz birisine. Bunun aslın, MSN olabilir, facebook olabilir. Tamamen o firmanın aramızdaki sözleşmenin, hani okumadan kayıt koşullarını hemen işaretleyip kabul ediyorum dediğimiz metinler. Bunlara biraz dikkat etmemiz gerekiyor.
E-postalar da mı silinmiyor?
Maillerde durum şu. Mailler aslında kişisel Mail sunucuları veya e-posta sunucuları bunları sizin sildiğiniz zaman normalde kayıtlardan tamamen silinmesi gerekir. Şimdi o sunucuların bulunduğu ülkenin hükümeti, istihbarat kaynakları o firmadan farklı taleplerde bulunuyor olabilir. Yani Amerika birleşik devletlerinde 11 Eylül’den Sonra bütün e-posta sunucularından kelime bazlı yani bomba, ladin gibi kelimeleri bir araya getirip arama yapıyorlar ve çıkan sonuçlar istihbarat tarafından raporlanıp değerlendiriliyor diye söyleniyordu şimdi ise bunlar çok daha rahatlıkla teknolojinin farklı işlemesi veya gelişmesinden dolayı bu tip istihbarat konuları daha rahat yapılabilir.
Bir yandan da şunu düşünüyorum. Milyarlarca insan bugün e-posta kullanıyor. Bu sunucularda bu e-postaları silseniz bile hepsinin birden barındırılması çok büyük sunucu alanları gerektirir. Bir yandan da çok gerekmeyen e-postaların silinmiyor olmasına benim mantığım almıyor açıkçası.
Gelen bir soru var. Şirkette çalışan insanlar internette ayak izlerini belli etmeden nasıl çalışabilir?
Dolaşamaz. Şirketin kendi arasındaki mesajlaşmaları veya anlık dolaşmalarına yönelik firmanın ne gibi önlemler aldığıyla alakalı bir konu. Siz orada kişisel bilgisayarınızı kullanmıyorsunuz. Siz orada bir firmanın bilgisayarını kullanıyorsunuz ve o firma kullanılan bilgisayarları kontrol etme yetkisi var gibi. Gibi diyorum çünkü bu aslında hukukta tam açıklık kazanmayan bir konudur. Avrupa ve Avrupa birliğinde de bu çok sıklıkla tartışılıyor. Ama sonuçta o bilgisayar sizin değil şirketin bilgisayarı ben olsan biraz dikkatli olurdum.
Siz kişisel bilgisayarınızda nelere dikkat ediyorsunuz?
Bir sosyal ağa üye olduysam bir kere benim için orada mahrem olabilecek fotoğraf veya yazıları paylaşmıyorum. Şöyle düşünmekte fayda var, 10 sene sonra ben nerde olacağım, bu benim başıma iş açar mı? Kaldı ki bir yerde çalışıyorsunuz. Çalıştığınız yeri fazla eleştirmemeniz gerekiyor. Başınıza bundan da iş gelebilir. Çünkü orda ki arkadaş listenizdeki arkadaşlarınızın listesinde de yüzlerce insan var. Bir yazdığınız mesajı kopyalarsa bir anda yüzlerce insan ne dediğinizi öğrenmiş olacak.
İş ararken yıllar sonrada beklide o yazılar karşınıza getirilebilir.
Kullanılabilir. Bu kullanıcı tarafı. Kullanıcı tarafında oldukça titiz olmak gerekiyor. Birde yasal tarafı var. Türkiye’de özel hayatı koruyan bir takım yasalar var. Ama bunun sanal alemde nasıl uygulanması gerektiğini çok fazla çözemedik. Yurtdışında aynı şekilde nasıl hukuki uygulamalar yapılması gerektiğini tam olarak bilemiyorlar. Sürekli olarak Facebook ve Google ye ülkeler tarafından fırçalar artarak devam ediyor. Siz bilgilerinizi sürekli olarak üçüncü şahıslara veriyorsunuz diye. Bu herhalde zamanla oturacaktır.
Herkes interneti o şekilde veya bu şekilde kullanıyor. buradan bir takım uyarılar vermeye çalıştık umarım bu uyarılar internet kullanıcıları tarafından dikkate alınır.
